İyileşme süreci neye bağlıdır?
Baş–boyun kanseri ameliyatları; ağız içinden yapılan sınırlı bir işlemden, boyun lenf bezlerinin çıkarılmasını (boyun diseksiyonu) ve vücudun başka bir bölgesinden alınan dokuyla onarımı (flep rekonstrüksiyonu) içeren uzun ameliyatlara kadar çok farklı olabilir. Bu nedenle hastanede kalış süresi, beslenme ve konuşmanın ne zaman normale döneceği kişiden kişiye değişir.
İyileşme bir ekip işidir: Cerrah, hemşireler, dil ve konuşma terapisti, diyetisyen, fizyoterapist, diş hekimi ve gerektiğinde psikolojik destek uzmanı birlikte çalışır. Aşağıdaki bilgiler geneldir; size özel planı tedavi ekibiniz belirler.
Hastanede ilk günler
- Kalış süresi ameliyatın türüne göre birkaç günden birkaç haftaya kadar değişebilir. Büyük ameliyatlardan sonra ilk gün veya günler yoğun bakımda ya da yakın gözlem altında geçirilebilir; flep onarımı yapıldıysa dokunun kanlanması sık aralıklarla kontrol edilir.
- Boyunda biriken kan ve sıvıyı boşaltmak için bir veya birkaç ince dren konabilir; dren genellikle gelen sıvı miktarı azalınca çıkarılır.
- Erken dönemde yataktan kalkmak ve yürümek teşvik edilir. Bacak egzersizleri, gerekirse kan sulandırıcı iğneler ve basınçlı çoraplar bacaklarda pıhtı riskini azaltmak için kullanılabilir.
- Ağrı ilk günlerde beklenen bir durumdur ve düzenli ağrı kesicilerle kontrol altına alınır; ağrınız artıyorsa ekibinize erkenden söyleyin.
Geçici trakeostomi ve beslenme tüpü
Geçici trakeostomi
Ağız, dil, yutak veya gırtlak ameliyatlarından sonra gelişen şişlik nefes yolunu daraltabileceği için boyunda nefes borusuna açılan küçük bir delikten geçici bir solunum tüpü (trakeostomi) yerleştirilebilir. Şişlik azaldıkça tüp genellikle birkaç gün içinde çıkarılır ve delik çoğu zaman kendiliğinden kapanır. Az sayıda kişide kalıcı trakeostomi gerekebilir; gırtlağın tamamen alındığı ameliyatlarda (total larenjektomi) ise boyundaki solunum açıklığı kalıcıdır.
Tüp yerindeyken hemşireler salgıları aspire eder, havayı nemlendirir ve tüpün temizliğini sağlar. Tüp varken konuşmak zor olabilir; yazı tahtası, kalem–kâğıt veya telefon gibi iletişim yolları kullanılır. Eve trakeostomi ile gidecekseniz, size ve yakınlarınıza bakım eğitimi verilir.
Geçici beslenme tüpü
Ağız veya boğaz ameliyatından sonra bir süre ağızdan yemek yemek mümkün olmayabilir. Bu dönemde beslenme, burundan mideye uzanan ince bir tüp (nazogastrik tüp) veya doğrudan mideye yerleştirilen bir tüp (gastrostomi) ile sağlanabilir. Diyetisyen ihtiyacınız olan beslenme miktarını belirler; yutma güvenli hale geldikçe yumuşak gıdalara geçilir ve tüp çıkarılır.
Yutma, konuşma ve omuz rehabilitasyonu
- Dil ve konuşma terapisti, yutmanın ne zaman ve hangi kıvamlarla güvenli olduğunu değerlendirir; yutma ve konuşma egzersizleri çoğu zaman hastanede başlar ve evde devam eder.
- Boyun diseksiyonu sırasında omuz kasını çalıştıran sinir (aksesuar sinir) etkilenebilir; bu durumda omuzda sertlik, kolu yukarı kaldırmakta güçlük ve ağrı olabilir. Fizyoterapistin önerdiği egzersizler omuz hareketini korumaya ve geri kazanmaya yardımcı olur. Sinir korunduysa şikâyetler genellikle aylar içinde azalır; sinirin çıkarılması gerektiyse etkilenme kalıcı olabilir.
- Boyun, yüz ve kulak çevresinde derinin uyuşması sık görülür; çoğu zaman haftalar–aylar içinde azalır ancak bazı bölgelerde kalıcı olabilir. Uyuşuk deriyi sıcak ve soğuktan korumaya dikkat edin.
- Lenf bezlerinin çıkarılması veya radyoterapi sonrası yüz ve boyunda kalıcı şişlik (lenfödem) gelişebilir. Erken fark edilip özel eğitimli bir terapistle tedavi edildiğinde genellikle azaltılabilir.
Evde iyileşme
- Yara bakımını size gösterildiği şekilde yapın; dikişlerin ne zaman alınacağı ve ne zaman duş alabileceğiniz ekibiniz tarafından söylenir.
- Haftalar, hatta aylar süren yorgunluk sık görülür. Etkinliğinizi kısa yürüyüşlerle başlayıp kademeli olarak artırın ve dinlenmeye zaman ayırın.
- Yeterli kalori ve protein almak yara iyileşmesi için önemlidir; kilo kaybediyorsanız diyetisyeninize başvurun.
- Ameliyattan sonra radyoterapi planlanıyorsa, tedavi öncesinde diş muayenesi yapılması ve gerekli diş tedavilerinin tamamlanması önerilir. Radyoterapi ağız kuruluğuna ve diş çürüklerine yatkınlığa yol açabileceği için düzenli diş bakımı, florürlü ürünler ve diş hekimi kontrolleri önemlidir.
- Sigarayı ve alkolü bırakmak iyileşmeyi destekler, tedavinin etkinliğini artırabilir ve ikinci bir kanser gelişme riskini azaltır; bırakma desteği isteyebilirsiniz.
- İşe dönüş ve araç kullanma zamanı ameliyatın türüne ve iyileşmenize göre değişir. Araç kullanmak için genellikle başınızı rahatça çevirebilmeniz ve uyku hali yapan ağrı kesicileri bırakmış olmanız gerekir; ekibinizin önerisine uyun.
- Kaygı, üzüntü ve görünüm veya konuşmadaki değişikliklere uyum sağlamakta zorlanmak doğaldır. Duygularınızı ekibinizle paylaşmaktan çekinmeyin; psikolojik destek ve hasta destek grupları yardımcı olabilir.
Takip
Tedavi sonrası düzenli kontroller; iyileşmeyi izlemek, yan etkileri yönetmek ve kanserin geri dönüşünü ya da yeni bir kanseri erken fark etmek için yapılır. Kontroller genellikle ilk yıllarda daha sık, sonra daha seyrek aralıklarla planlanır. Muayenede ağız, boğaz ve boyun incelenir; gerektiğinde endoskopi, BT, MR veya PET-BT gibi görüntülemeler istenir. Boyuna radyoterapi alanlarda tiroid fonksiyonları da kontrol edilebilir.
Ne zaman ekibinizi aramalı veya acile gitmelisiniz?
Hemen / acil (112 veya en yakın acil servis)
- Nefes almakta zorlanma, hırıltılı solunum veya ani nefes darlığı.
- Yaradan, ağızdan veya trakeostomiden durmayan ya da fazla miktarda kanama.
- Boyunda hızla artan şişlik veya gerginlik.
- Trakeostomi tüpünün tıkanması ya da yerinden çıkması ve temizlenemeyip nefesin zorlaşması.
- Göğüs ağrısı, kan tükürme veya bayılacak gibi olma.
Gün içinde ekibinize haber verin
- Ateş, titreme veya kendini genel olarak kötü hissetme.
- Yarada kızarıklık, ısı artışı, kötü koku, akıntı veya yara kenarlarının açılması.
- Beslenme tüpünün tıkanması, yerinden çıkması ya da çevresinde ağrı ve akıntı.
- Artan ağrı, yutmanın kötüleşmesi, yeterince sıvı alamama veya sesinizde yeni değişiklik.
- Bacakta şişlik, kızarıklık ve ağrı.
Emin olmadığınız her belirti için tedavi ekibinizi aramaktan çekinmeyin; size özel kontrol planı ve acil iletişim bilgileri taburculukta verilmelidir.
Sık sorulan sorular
Kaynaklar
Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.