Çocuk KBB değerlendirmesi | Prof. Dr. Alper Tunga Derin

Genel eğitim içeriği; muayene ve tanı yerine geçmez.

Çocuk kulak burun boğaz hastalıkları nedir?

Çocuklarda kulak, burun ve boğaz yapıları yetişkinlerden farklıdır. Orta kulağı burun arkasına bağlayan östaki borusu daha kısa ve yataydır; bu nedenle soğuk algınlığından sonra orta kulakta iltihap ve sıvı birikimi sık görülür. Geniz eti (adenoid) ve bademcikler erken çocukluk döneminde görece büyüktür, hava yolu ise daha dardır. Bu farklar horlama, ağızdan solunum ve gürültülü solunum gibi yakınmaları açıklar.

Çocukluk çağında işitme, konuşma ve dil gelişimi için kritik öneme sahiptir. Bu nedenle çocuk KBB değerlendirmesi yalnızca hastalığı değil, çocuğun gelişimini, uykusunu ve okul yaşamını da göz önünde bulundurur.

Akut orta kulak iltihabı (akut otitis media) ve sık tekrarlayan kulak enfeksiyonları.
Orta kulakta iltihap belirtisi olmadan sıvı birikimi (seröz otitis media, effüzyonlu otitis media).
Geniz eti büyümesi, bademcik büyümesi ve tekrarlayan bademcik iltihabı.
Çocuklarda horlama ve obstrüktif uyku apnesi (uykuda tıkayıcı solunum bozukluğu).
Doğuştan veya sonradan gelişen işitme kaybı ve yenidoğan işitme taraması.
Kulağa, buruna veya hava yoluna kaçan yabancı cisimler; düğme pil özellikle tehlikelidir.
Hırıltılı, gürültülü solunum (stridor) ve ses kısıklığı.

Belirtiler

Kulak ağrısı, kulağı çekiştirme, ateş, huzursuzluk ve uykusuzluk; bazen kulak akıntısı.
Seslenildiğinde geç tepki verme, televizyonun sesini açma, konuşmada gecikme veya okulda dikkat sorunları; bunlar orta kulakta sıvıya bağlı işitme azalmasını düşündürebilir.
Düzenli horlama, uykuda nefes duraklamaları, ağzı açık uyuma, huzursuz uyku, gece terlemesi veya altını ıslatma.
Gündüz yorgunluk, dikkat eksikliği, davranış sorunları veya büyümede gerileme.
Sürekli burun tıkanıklığı, genizden konuşma ve ağızdan solunum.
Tek taraflı, kötü kokulu burun akıntısı; burunda unutulmuş bir yabancı cismi düşündürebilir.
Nefes alırken duyulan ince, yüksek perdeli ses (stridor) veya ani başlayan öksürük nöbeti.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Acil başvuru gerektiren durumlar

Düğme pil yutulduğundan veya buruna ya da kulağa sokulduğundan şüpheleniliyorsa çocuk iyi görünse bile hemen acil servise götürülmelidir. Yemek borusuna takılan pil yaklaşık iki saat içinde ciddi yanığa yol açabilir; çocuğa yiyecek veya içecek verilmemeli ve kusturmaya çalışılmamalıdır.
Nefes darlığı, istirahatte duyulan stridor, göğüs kafesinde içe çekilme, morarma veya salyasını yutamama: 112 aranmalıdır.
Yemek yerken veya oyun sırasında aniden başlayan öksürük, boğulma hissi ve ardından süren hırıltı; hava yoluna yabancı cisim kaçmış olabilir.
Kulak arkasında şişlik ve kızarıklık, kulak kepçesinin öne itilmesi, yüksek ateş veya ense sertliği.
Bademcik ameliyatından sonra ağızdan veya burundan herhangi bir kanama, sık yutkunma veya kan kusma.

Planlı muayene önerilen durumlar

Yenidoğan işitme taramasından geçemeyen bebekler; tam işitme değerlendirmesinin ideal olarak üç aylık olmadan tamamlanması önerilir.
Konuşma gecikmesi veya işitme güçlüğü şüphesi.
Üç aydan uzun süren orta kulak sıvısı ya da sık tekrarlayan kulak iltihabı.
Düzenli horlama ve uykuda nefes duraklamaları.
Sık tekrarlayan boğaz enfeksiyonları veya sürekli burun tıkanıklığı.

Çocuklarda belirtiler her zaman açık değildir. Kesin tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.

Tanı süreci

Ayrıntılı öykü: ebeveynden enfeksiyon sıklığı, uyku düzeni, konuşma gelişimi ve okul durumu hakkında bilgi alınır.
Kulak muayenesi: orta kulakta sıvı tanısı için hava pompalı (pnömatik) otoskopi önerilir; tanı belirsizse timpanometri eklenir.
Yaşa uygun işitme testleri: bebeklerde otoakustik emisyon (OAE) ve işitsel beyin sapı yanıtı (ABR), daha büyük çocuklarda davranışsal ve oyun odyometrisi ile saf ses odyometrisi. Orta kulak sıvısı üç ay veya daha uzun sürerse işitme testi yapılmalıdır.
Burun ve geniz değerlendirmesi: uygun çocuklarda ince esnek endoskopla geniz eti ve burun arkası incelenir.
Uyku testi (polisomnografi): bademcik ameliyatı düşünülen ve uykuda solunum bozukluğu olan çocuklarda, iki yaşından küçükse ya da obezite, Down sendromu, kraniyofasiyal anomali, nöromüsküler hastalık, orak hücre hastalığı veya mukopolisakkaridoz varsa ameliyat öncesi önerilir.
Yabancı cisim ve stridor: röntgen, gerekirse anestezi altında endoskopik inceleme (laringoskopi, bronkoskopi veya özofagoskopi).

Tedavi seçenekleri

İzlem ve konservatif yaklaşım

Orta kulakta sıvı birikimi çoğu zaman kendiliğinden düzelir. AAO-HNSF 2016 rehberi, risk grubunda olmayan çocuklarda sıvının başladığı (bilinmiyorsa tanının konduğu) tarihten itibaren üç ay izlem önerir.
Tekrarlayan boğaz enfeksiyonunda, son bir yılda yediden, son iki yılda yılda beşten veya son üç yılda yılda üçten az atak varsa izlem önerilir.
Akut orta kulak iltihabında ağrı ve ateş kontrolü önceliklidir; çocuğun yaşı ve belirtilerin şiddetine göre kısa bir izlem ya da antibiyotik planlanır.

İlaç tedavisi

Orta kulak sıvısında burun veya ağız yoluyla steroid, antibiyotik, antihistaminik ve dekonjestan ilaçlar önerilmez; bu ilaçların kalıcı yararı gösterilmemiştir.

Girişimsel ve cerrahi tedaviler

Ventilasyon tüpü: AAO-HNSF 2022 rehberine göre üç aydan kısa süren tek bir sıvı atağında tüp takılmaz. İki kulakta üç ay veya daha uzun süren sıvı ile belgelenmiş işitme güçlüğü olan çocuklara iki taraflı tüp önerilir. Tekrarlayan akut otitte, değerlendirme sırasında kulakta sıvı varsa tüp önerilir; sıvı yoksa tüp takılmaz.
Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi): dört yaşından küçük çocuklarda orta kulak sıvısı için yapılan cerrahide genellikle yalnızca tüp önerilir; burun tıkanıklığı gibi ayrı bir neden varsa geniz eti de alınabilir. Dört yaş ve üzerinde tüp, adenoidektomi veya ikisi birlikte seçenektir.
Bademcik ameliyatı (tonsillektomi): son bir yılda en az yedi, son iki yılda yılda en az beş veya son üç yılda yılda en az üç boğaz enfeksiyonu geçiren ve her atağı kayıtlı olan çocuklarda düşünülebilir (Paradise ölçütleri). Her atakta boğaz ağrısına ek olarak 38,3 °C üzerinde ateş, boyunda lenf bezi büyümesi, bademcikte iltihap eksüdası veya pozitif streptokok testinden en az biri bulunmalıdır.
Uyku testiyle belgelenmiş obstrüktif uyku apnesi olan çocuklarda bademcik ameliyatı önerilir; genellikle büyümüş geniz eti de aynı seansta alınır.
Kulak, burun veya hava yolundaki yabancı cisimler uygun aletlerle, gerekirse anestezi altında çıkarılır; düğme pil acil olarak çıkarılmalıdır.

Ameliyat öncesi ve sonrası

Ameliyat öncesinde çocuğun genel sağlığı, kanama eğilimi ve geçirilmiş anestezi deneyimleri sorgulanır ve anestezi değerlendirmesi yapılır. Düzenli kullanılan ilaçların düzenlenmesi yalnızca tedaviyi yürüten hekimin önerisiyle yapılmalıdır.

Bademcik ameliyatından sonra boğaz ağrısı genellikle birkaç gün ile iki hafta arasında sürer. Ağrı kontrolünde parasetamol ve ibuprofen önerilir; on iki yaşından küçük çocuklarda kodein veya kodein içeren ilaçlar kullanılmamalıdır. Bol sıvı alımı önemlidir. Üç yaşından küçük veya ağır uyku apnesi olan çocukların ameliyat sonrası gece hastanede izlenmesi önerilir.

Bademcik ameliyatından sonraki ilk iki hafta içinde ağızdan veya burundan gelen her kanama, az bile olsa acil değerlendirme gerektirir.
Ventilasyon tüpünden sonra rutin olarak kulak tıkacı kullanılması veya yüzmeden kaçınılması önerilmez. Tüplü kulakta akıntı olursa genellikle yalnızca antibiyotikli kulak damlası yeterlidir.

Takip

Tüp takılan çocukların kulakları ameliyattan sonraki üç ay içinde kontrol edilir ve tüpler düşene kadar düzenli aralıklarla muayene sürdürülür.
Tüp takılmayan ve orta kulak sıvısı süren çocuklar, sıvı kaybolana veya belirgin işitme kaybı ya da kulak zarında yapısal değişiklik saptanana kadar üç ile altı ay arayla yeniden değerlendirilir.
Yenidoğan işitme taramasından geçemeyen bebeklerde tanının en geç üç ayda konması ve gerekiyorsa desteğin en geç altı ayda başlaması hedeflenir.
Uyku apnesi nedeniyle ameliyat edilen çocuklarda yakınmalar sürebilir veya geri dönebilir; horlama devam ederse yeniden değerlendirme gerekir.

Sık sorulan sorular

Evet, hemen. Düğme pil yemek borusunda takılırsa belirti vermeden yaklaşık iki saat içinde ciddi yanığa yol açabilir. Çocuğa yiyecek veya içecek vermeden ve kusturmaya çalışmadan en yakın acil servise başvurun; mümkünse pilin ambalajını yanınıza alın.

Hayır, taramadan geçememek her zaman işitme kaybı olduğu anlamına gelmez; kulakta doğumdan kalan sıvı veya geçici tıkanıklık, ortam gürültüsü ya da bebeğin test sırasında huzursuz olması sonucu etkileyebilir. Ancak tam işitme değerlendirmesinin ideal olarak üç ay dolmadan yapılması önemlidir. İşitme kaybı saptanırsa erken destek, konuşma ve dil gelişimi için büyük fark yaratır.

Rehberler orta kulak sıvısı için antibiyotik, steroid, antihistaminik ve dekonjestan ilaçları önermez. Sıvı çoğu zaman birkaç ay içinde kendiliğinden düzelir. Üç aydan uzun sürerse işitme testi yapılır ve tüp gibi seçenekler konuşulur.

AAO-HNSF 2022 rehberi tüplü çocuklarda rutin olarak kulak tıkacı kullanılmasını veya yüzmeden kaçınılmasını önermez. Bazı özel durumlarda hekiminiz farklı bir öneride bulunabilir. Kulakta akıntı başlarsa muayene ve kulak damlası planlanır.

Soğuk algınlığı sırasında ara sıra horlamak sık görülür. Ancak düzenli horlama, nefes duraklamaları, ağzı açık uyuma, gündüz yorgunluk veya davranış sorunları uykuda solunum bozukluğuna işaret edebilir. Bu durumda büyümüş bademcik ve geniz eti açısından muayene, gerekirse uyku testi yapılır.

Hayır. Rehberler, atak sayısı belirli eşiklerin altındaysa izlem önerir ve atakların kayıt altına alınmasını ister. Birden fazla antibiyotiğe alerji veya birden fazla bademcik çevresi apsesi gibi durumlar karar sürecini etkileyebilir. Kararda çocuğun yaşam kalitesi ve ailenin tercihleri de dikkate alınır.

Kaynaklar

Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.

Randevu