Komplike kulak, burun ve boğaz hastalıkları

Genel eğitim içeriği; muayene ve tanı yerine geçmez.

Komplike kulak burun boğaz hastalıkları nedir?

Kulak, burun ve sinüsler kafa tabanına, göz çukuruna (orbita) ve beyin zarlarına çok yakındır. Orta kulak ve mastoid kemik ile beyin arasında yalnızca ince bir kemik tabaka bulunur; sinüslerin duvarları da göz çukurunu ve ön kafa tabanını sınırlar. Bu nedenle uzun süren veya ağır seyreden bir enfeksiyon, nadiren de olsa komşu yapılara yayılabilir.

Komplike KBB hastalıkları; bu tür yayılımları, daha önce ameliyat olmasına karşın sürüp giden hastalıkları ve bağışıklığı zayıflamış ya da baş-boyun bölgesine radyoterapi almış hastalarda görülen zor enfeksiyonları kapsar. Bu hastalar çoğu zaman beyin cerrahisi, göz hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları, radyoloji ve nöroloji ile birlikte çok disiplinli olarak değerlendirilir.

Kolesteatom ve komplikasyonları: mastoidit, yüz felci, iç kulağa açılan kemik defekti (labirent fistülü) ve menenjit, beyin apsesi, beyin zarı çevresinde apse veya kulak arkasındaki toplardamarda pıhtı (sigmoid sinüs trombozu) gibi kafa içi komplikasyonlar.
Sinüzitin göz çevresine ve göz çukuruna yayılması ile menenjit veya kafa içi apse gibi kafa içi komplikasyonları.
Daha önce ameliyat edilmiş kulak veya sinüslerde süren ya da tekrarlayan hastalık nedeniyle revizyon cerrahisi.
Burundan beyin omurilik sıvısı gelmesi (BOS rinoresi).
Diyabet, bağışıklık baskılayıcı tedavi veya radyoterapi sonrasında görülen inatçı ya da tekrarlayan kulak ve sinüs enfeksiyonları; örneğin dış kulak yolundan kafa tabanı kemiğine yayılan nekrotizan (malign) otitis eksterna ve bağışıklığı çok zayıf hastalarda invaziv mantar sinüziti.

Belirtiler

Tedaviye rağmen geçmeyen, kötü kokulu, genellikle tek taraflı kulak akıntısı ve ilerleyen işitme kaybı.
Kulak arkasında ağrı, kızarıklık, şişlik veya kulak kepçesinin öne itilmesi.
Yüzün bir tarafında güçsüzlük, göz kapağını kapatamama veya ağız kenarında düşüklük.
Baş dönmesi; özellikle kulağa bastırınca veya burun sümkürünce ortaya çıkan baş dönmesi labirent fistülünü düşündürebilir.
Sinüzit sırasında göz kapağında şişlik, gözde kızarıklık, gözün öne itilmesi, çift görme veya göz hareketlerinde ağrı.
Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, alında şişlik veya nöbet.
Öne eğilince artan, burundan tek taraflı ve sulu, berrak sıvı gelmesi; kafa travması veya burun-sinüs ameliyatı sonrasında ortaya çıkabilir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Acil başvuru gerektiren durumlar

Sinüzit veya burun enfeksiyonu sırasında göz çevresinde şişlik, gözün öne itilmesi, çift görme, göz hareketlerinde kısıtlılık ya da görmede azalma.
Kulak veya sinüs enfeksiyonuyla birlikte şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği, nöbet ya da kol ve bacaklarda güçsüzlük: 112 aranmalıdır.
Kulak hastalığı olan birinde yeni başlayan yüz felci.
Kulak arkasında hızla artan ağrılı şişlik ve yüksek ateş.
Kafa travması veya burun ameliyatından sonra burundan berrak sıvı gelmesiyle birlikte ateş ve baş ağrısı.
Bağışıklığı zayıf veya diyabetli bir hastada hızla kötüleşen yüz ağrısı, burunda siyah kabuklanma ya da şiddetli kulak ağrısı.

Planlı muayene önerilen durumlar

Haftalarca süren veya sık tekrarlayan kulak akıntısı.
Daha önceki kulak veya sinüs ameliyatına karşın devam eden ya da geri dönen şikâyetler.
Uzun süredir tek taraflı ve sulu burun akıntısı.
Baş-boyun radyoterapisinden sonra gelişen kulak tıkanıklığı, işitme kaybı veya kronik sinüs şikâyetleri.

Bu belirtilerin bir kısmı daha basit nedenlerle de ortaya çıkabilir. Kesin tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle verilir.

Tanı süreci

Öykü ve muayene: kulak mikroskobu ile kulak zarı ve mastoid boşluğunun incelenmesi, rijit veya esnek endoskopla burun ve sinüs ağızlarının değerlendirilmesi, yüz siniri ve göz hareketlerinin kontrolü.
İşitme testleri: saf ses odyometrisi ve timpanometri; kolesteatom veya labirent tutulumunda işitme düzeyinin ameliyat öncesi belgelenmesi.
Görüntüleme: temporal kemik veya sinüs bilgisayarlı tomografisi kemik yapıları ve yayılımı gösterir; kafa içi veya göz çukuru komplikasyonu düşünülüyorsa kontrastlı tomografi ve MR eklenir. Difüzyon ağırlıklı MR, ameliyat sonrası kalan veya tekrarlayan kolesteatomun saptanmasında yardımcıdır.
BOS kaçağı şüphesinde burun sıvısında beta-2 transferrin testi en güvenilir doğrulama yöntemidir; kaçağın yerini bulmak için ilk tercih ince kesitli (yüksek çözünürlüklü) tomografidir, gerektiğinde MR sisternografi kullanılır.
Kültür ve kan testleri: akıntıdan veya apseden alınan örneklerle mikrobun ve uygun antibiyotiğin belirlenmesi; şüpheli dokulardan biyopsi.
Gerekli durumlarda göz, beyin cerrahisi, nöroloji ve enfeksiyon hastalıkları konsültasyonları.

Tedavi seçenekleri

Yakın izlem ve destek tedavisi

Sinüzitin göze yayılımı klasik olarak basamaklar halinde tanımlanır (Chandler sınıflaması): göz kapağında şişlik (preseptal selülit), göz çukuru dokusunun iltihabı (orbital selülit), kemik zarı altında apse, göz çukurunda apse ve en ağır durumda kavernöz sinüs trombozu.

Erken evredeki bazı göz çevresi enfeksiyonları ve sınırlı komplikasyonlar, hastanede yakın izlem altında ilaç tedavisiyle kontrol altına alınabilir. Görme, göz hareketleri ve bilinç durumu düzenli aralıklarla kontrol edilir; kötüleşme olursa tedavi planı hızla değiştirilir.

İlaç tedavisi

Komplike enfeksiyonlarda genellikle hastanede damar yoluyla antibiyotik verilir; seçim kültür sonuçlarına göre düzenlenir.
Kronik kulak akıntısında kulağın temizlenmesi ve kulak damlaları tedavinin temelidir.
İnvaziv mantar enfeksiyonlarında antifungal ilaçlar, cerrahi temizlik ve altta yatan bağışıklık sorununun düzeltilmesi birlikte planlanır.

Cerrahi tedavi

Kolesteatomda temel tedavi cerrahidir; kolesteatom ilaçla ortadan kalkmaz. Mastoidektomi ile hastalıklı doku temizlenir ve uygun hastalarda aynı seansta veya sonraki bir ameliyatta işitme yeniden yapılandırılır.
Göz çukurunda apse gelişmesi, görmenin bozulması veya ilaç tedavisine yanıt alınamaması durumunda endoskopik sinüs cerrahisiyle drenaj gündeme gelir.
Kafa içi apselerde beyin cerrahisi ile birlikte, kaynağı oluşturan kulak veya sinüs odağına yönelik cerrahi planlanır.
BOS kaçağında seçilmiş hastalarda burun içinden endoskopik onarım yapılabilir; büyük defektlerde damarlı doku flepleri tercih edilebilir.
Revizyon cerrahisinde önceki ameliyat kayıtları ve güncel görüntüleme ayrıntılı incelenir; değişmiş anatomi nedeniyle planlama daha dikkatli yapılır.

Ameliyat öncesi ve sonrası

Ameliyattan önce görüntüleme, işitme testleri, kan tetkikleri ve anestezi değerlendirmesi tamamlanır. Diyabet ve diğer eşlik eden hastalıkların kontrolü iyileşme için önemlidir. Kan sulandırıcıların kesilmesi veya düzenlenmesi yalnızca tedaviyi yürüten hekimin önerisiyle yapılmalıdır.

Hastanede kalış süresi ve iyileşme, ameliyatın türüne ve komplikasyonun ağırlığına göre değişir. Kulak ameliyatından sonra kulağın kuru tutulması, burun ve sinüs ameliyatından sonra ise burnun sert sümkürülmemesi ve ağır kaldırmaktan kaçınılması genellikle önerilir.

Ameliyat sonrasında yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, burundan berrak sıvı gelmesi, görmede değişiklik veya yüzde güçsüzlük fark edilirse hemen başvurulmalıdır.

Takip

Kolesteatom tekrarlayabileceği için ameliyattan sonra yıllarca düzenli kulak muayenesi gerekir; bazı hastalarda difüzyon ağırlıklı MR veya planlı ikinci bir ameliyatla kontrol yapılır.
Sinüzit komplikasyonu geçirmiş hastalarda endoskopik kontroller ve gerekirse görüntüleme ile iyileşme izlenir.
BOS kaçağı onarımından sonra burundan sıvı gelmesi ve baş ağrısı açısından izlem sürdürülür.
Radyoterapi almış veya bağışıklığı zayıf hastalarda yeni şikâyetler gecikmeden değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Hayır, kolesteatom kanser değildir. Ancak zamanla büyüyerek çevresindeki kemikleri aşındırabilir; işitme kemikçiklerine, yüz sinirine, iç kulağa ve nadiren kafa içine zarar verebilir. Bu nedenle tanı konduğunda tedavisi ve uzun süreli takibi önemlidir.

Antibiyotik damlalar enfeksiyonu ve akıntıyı geçici olarak azaltabilir, fakat kolesteatomu ortadan kaldırmaz. Temel tedavi cerrahidir. Ameliyatın kapsamı hastalığın yayılımına ve işitme durumuna göre belirlenir.

Nadir de olsa evet. Enfeksiyon önce göz kapağı çevresine, daha ileri durumlarda göz çukuruna ve çok nadiren kafa içine yayılabilir. Göz kapağında şişlik, çift görme, görmede azalma veya şiddetli baş ağrısı varsa acil değerlendirme gerekir.

Çoğu zaman alerji veya nezle gibi basit nedenlere bağlıdır. Ancak özellikle kafa travması veya burun-sinüs ameliyatından sonra başlayan, öne eğilince artan berrak akıntı beyin omurilik sıvısı kaçağı olabilir. Bu durumda menenjit riski nedeniyle değerlendirme gerekir; tanı burun sıvısında yapılan özel bir testle doğrulanır.

Kalan veya yeniden oluşan hastalık, iyileşme sırasında gelişen yapışıklık ve daralmalar ya da altta yatan nedenin devam etmesi şikâyetlerin geri dönmesine yol açabilir. Revizyon cerrahisine karar vermeden önce ayrıntılı muayene ve güncel görüntüleme yapılır. Her hastada yeniden ameliyat gerekmez; bazen ilaç tedavisi ve yakın takip yeterli olabilir.

Diyabetli veya bağışıklığı zayıf kişilerde, özellikle ileri yaşta, dış kulak yolu enfeksiyonu nadiren kafa tabanı kemiğine yayılabilir. Geçmeyen ve gece artan şiddetli kulak ağrısı, akıntı veya yüzde güçsüzlük varsa gecikmeden KBB değerlendirmesi gerekir.

Kaynaklar

Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.

Randevu