Sinüzit nedir?
Sinüsler, yüz kemiklerinin içinde burun boşluğuna açılan, hava dolu boşluklardır. Sinüzit (tıbbi adıyla rinosinüzit), bu boşlukları ve burnu döşeyen zarın iltihaplanıp şişmesidir. Şişlik sinüslerin ağzını tıkayınca mukus birikir; yüzde baskı, burun tıkanıklığı ve akıntı ortaya çıkar.
- Akut sinüzit: Belirtiler 4 haftadan kısa sürer. Çoğunlukla bir soğuk algınlığının ardından gelişir ve virüslere bağlıdır; büyük kısmı kendiliğinden geçer.
- Kronik sinüzit: Belirtiler 12 haftadan uzun sürer. Burada asıl sorun enfeksiyondan çok süregen iltihaptır; burun polipleri, alerji ve astım eşlik edebilir.
- Tekrarlayan akut sinüzit: Bir yıl içinde, aralarda belirtisiz dönemler olacak şekilde dört veya daha fazla akut atak geçirilmesidir.
Belirtiler
- Burun tıkanıklığı ve burundan ya da genizden akan koyu, sarı-yeşil renkli akıntı.
- Yanaklarda, gözlerin çevresinde veya alında ağrı, baskı ya da dolgunluk; öne eğilince artabilir.
- Koku alma duyusunun azalması.
- Baş ağrısı, diş ağrısı, ağız kokusu, öksürük ve halsizlik; bazen ateş.
Soğuk algınlığına bağlı belirtiler çoğu zaman 7–10 gün içinde belirgin şekilde azalmaya başlar. Hastalığın ilk 10 gününde, kötüleşme olmadan süren belirtiler genellikle viral bir enfeksiyonu düşündürür.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen / acil
Sinüzitin göz çevresine veya beyne yayılması nadirdir, ancak acil tedavi gerektirir. Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden acil servise başvurun:
- Göz kapağında veya göz çevresinde şişlik ya da kızarıklık.
- Çift görme, görmede azalma, gözün öne doğru itilmiş görünmesi veya göz hareketlerinin kısıtlanması.
- Şiddetli baş ağrısı, özellikle alın bölgesinde, ya da alında şişlik.
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, ense sertliği veya vücudun bir tarafında güçsüzlük.
- Yüksek ateşle birlikte kendini çok kötü hissetmek; bağışıklığı baskılanmış kişilerde (örneğin kemoterapi alanlarda) bu eşik daha düşük tutulmalıdır.
Birkaç gün–hafta içinde
- Belirtiler 10 günden uzun sürüyor ve düzelmiyorsa.
- Düzelmeye başladıktan sonra belirtiler yeniden kötüleşiyorsa.
- Ateş 3–4 günden uzun sürüyorsa ya da ağrı kesiciler yardımcı olmuyorsa.
- Yıl içinde sık sık sinüzit geçiriyorsanız ya da belirtiler 12 haftayı aşıyorsa.
- Belirtiler yalnızca tek taraflıysa: tek taraflı tıkanıklık, kanlı akıntı veya tek taraflı yüz ağrısı muayene edilmelidir.
Muayenede neler yapılır?
Basit akut sinüzit tanısı çoğunlukla öykü ve muayene ile konur; röntgen veya tomografi genellikle gerekmez. KBB muayenesinde burnun içi ışıklı bir alet ya da ince bir endoskopla (nazal endoskopi) incelenebilir; bu sırada polip, iltihaplı akıntı veya yapısal sorunlar görülebilir. Belirtiler uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa, ameliyat düşünülüyorsa ya da bir komplikasyondan şüpheleniliyorsa bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir. Kesin tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.
Tedavi seçenekleri
Antibiyotik ne zaman gerekir?
Akut sinüzitin büyük çoğunluğu virüslere bağlıdır ve antibiyotik bu durumda işe yaramaz; üstelik ishal, döküntü ve alerjik reaksiyon gibi yan etkilere yol açabilir. Doktor; belirtiler 10 günü geçip düzelmiyorsa, düzelme sonrası yeniden kötüleşme varsa ya da tablo ağırsa bakteriyel sinüzit olasılığını değerlendirir. Bu durumda bile bazen antibiyotiğe hemen başlamak yerine birkaç gün yakın izlem önerilebilir.
İlaçlar
- Burun içi kortizonlu (steroid) spreyler: Burun zarındaki şişliği azaltır; özellikle kronik sinüzit ve polipte uzun süreli, düzenli kullanım gerekebilir.
- Ağrı kesiciler: Parasetamol veya ibuprofen ağrı ve ateşi hafifletebilir. 16 yaşından küçüklere aspirin verilmemelidir.
- Alerjisi olanlarda doktorun önerdiği antihistaminikler.
Kronik sinüzit ve burun polipleri
Kronik sinüzitte tedavinin temeli düzenli tuzlu su yıkama ve burun içi steroid spreylerdir. Burun polipleri, sinüs zarının iyi huylu, üzüm tanesi benzeri şişlikleridir; burun tıkanıklığına ve koku kaybına yol açar. Polipleri küçültmek için kısa süreli ağızdan kortizon kullanılabilir. Ağır ve tekrarlayan poliplerde seçilmiş hastalarda biyolojik ilaçlar da gündeme gelebilir.
Ameliyat ne zaman konuşulur?
Akut sinüzitte ameliyat nadiren, yalnızca komplikasyon geliştiğinde gerekir. Kronik sinüzitte ise yeterli süre ve düzende uygulanan ilaç tedavisine rağmen belirtiler sürüyorsa fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) konuşulabilir. Bu ameliyatta burun deliklerinden girilen ince kameralarla tıkalı sinüs ağızları genişletilir ve polipler temizlenir; dışarıdan kesi yapılmaz. Bazı seçilmiş durumlarda sinüs ağzını balonla genişletme yöntemi de seçenek olabilir. Her ameliyatın kanama, enfeksiyon ve nadir de olsa göz veya beyin zarı çevresine ait riskleri vardır; bu riskler ve beklenen fayda muayene sonrası ayrıntılı olarak konuşulur. Ameliyattan sonra da çoğu hastada burun spreyleri ve yıkamaya devam etmek gerekir.
Evde yapabilecekleriniz
- Bol sıvı için ve dinlenin; sigara içiyorsanız bırakın, sigara dumanından uzak durun.
- Tuzlu su ile burun yıkama mukusu inceltir ve tıkanıklığı azaltabilir. Kaynatılıp soğutulmuş, damıtılmış ya da steril su kullanın; musluk suyunu doğrudan kullanmayın ve yıkama şişesini her kullanımdan sonra temizleyin.
- Burun açıcı (dekonjestan) spreyler kısa süreli rahatlama sağlar, ancak 5 günden uzun kullanılmamalıdır; uzun kullanım tıkanıklığı daha da artırabilir (rebound tıkanıklık). Çocuklarda kullanmadan önce prospektüse bakın ve eczacınıza danışın.
- Yüze ılık kompres uygulamak ya da duşun buharını solumak rahatlatabilir; sıcak su ile buhar yaparken yanık riskine, özellikle çocuklarda, dikkat edin.
- Alerjiniz varsa tetikleyicilerden kaçının.
Sık sorulan sorular
Kaynaklar
Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.