İşitme kaybı nedir, türleri nelerdir?
Ses, dış kulak yolundan geçip kulak zarını titreştirir; orta kulaktaki küçük kemikçikler bu titreşimi iç kulağa (koklea) iletir, iç kulaktaki duyu hücreleri de sesi sinir sinyaline çevirerek beyne gönderir. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki sorun işitmeyi azaltabilir. İşitme kaybı hafif düzeyden ileri düzeye kadar değişebilir, tek kulakta ya da iki kulakta olabilir.
- İletim tipi (kondüktif) işitme kaybı: Sorun dış kulak yolunda, kulak zarında veya orta kulaktadır; kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı ya da kulak zarı delinmesi örnek verilebilir. Bu tür kayıp çoğu zaman tedavi edilebilir.
- Sensörinöral (iç kulak veya sinir tipi) işitme kaybı: İç kulaktaki duyu hücreleri ya da işitme siniri etkilenmiştir; yaşa bağlı ve gürültüye bağlı kayıplar bu gruptadır. Genellikle kalıcıdır, ancak işitme cihazı gibi yöntemlerle desteklenebilir.
- Karma tip işitme kaybı: İletim ve sensörinöral bileşenlerin bir arada bulunduğu durumdur.
Sık nedenler
- Yaşlanma: Yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi) genellikle iki kulakta, yavaş yavaş ve önce tiz sesleri etkileyerek ilerler.
- Gürültü: İş yerindeki makine gürültüsü, yüksek sesle müzik dinleme, konserler ve ani patlama sesleri iç kulaktaki hücrelere kalıcı zarar verebilir.
- Kulak kiri tıkacı: Sık görülür ve kolayca tedavi edilir; kulağa pamuklu çubuk sokmak kiri daha da içeri itebilir.
- Orta kulakta sıvı birikimi (seröz otitis media): Özellikle çocuklarda sık görülür; ağrısız olabilir ve fark edilmeden işitmeyi azaltabilir.
- Kronik kulak hastalıkları: Uzun süren kulak akıntısı, kulak zarı delikleri, kolesteatom ve kemikçikleri sertleştiren otoskleroz işitmeyi azaltabilir.
- Kulağa zararlı (ototoksik) ilaçlar: Bazı antibiyotikler (örneğin aminoglikozidler) ve bazı kemoterapi ilaçları (örneğin sisplatin) iç kulağı etkileyebilir. Bu ilaçları kullanıyorsanız ilacı kendiniz bırakmayın; işitme takibini doktorunuzla konuşun.
- Enfeksiyonlar ve diğer nedenler: Menenjit, kızamıkçık (rubella) ve sitomegalovirüs gibi enfeksiyonlar, kafa travması ve kalıtsal (genetik) nedenler de işitme kaybına yol açabilir.
Hangi belirtiler işitme kaybını düşündürür?
- Kalabalık veya gürültülü ortamlarda konuşmaları takip etmekte zorlanmak.
- Karşınızdakinden sık sık tekrar etmesini istemek ya da insanların mırıldandığını düşünmek.
- Televizyonun veya telefonun sesini başkalarının rahatsız olacağı kadar açmak.
- Kulakta çınlama (tinnitus), dolgunluk veya basınç hissi.
- Bir kulağın diğerinden belirgin şekilde daha az duyması.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen / acil
Ani işitme kaybı acil bir durumdur. Bir ya da iki kulakta işitmenin birkaç saat ile üç gün içinde belirgin şekilde azalması, çoğu zaman tek kulakta ve bazen çınlama, kulakta dolgunluk veya baş dönmesiyle birlikte ortaya çıkar. Bunu kulak kiri, nezle ya da alerjiye bağlayıp beklemeyin; aynı gün, en geç birkaç gün içinde bir KBB uzmanına başvurun. Ani sensörinöral işitme kaybında tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonuçların o kadar iyi olabildiği bildirilmektedir.
- Kafa travmasından veya çok yüksek bir patlama sesinden sonra işitmenin azalması.
- İşitme kaybına şiddetli baş dönmesi, yüzde güçsüzlük, şiddetli baş ağrısı veya ense sertliğinin eşlik etmesi — bu durumda acil servise başvurun.
Birkaç gün–hafta içinde
- Ağrılı, ateşli ya da akıntılı kulakla birlikte işitmenin azalması.
- Günler veya haftalar içinde kötüleşen ya da tek kulakta belirginleşen işitme kaybı.
- Tek taraflı ve sürekli kulak çınlaması.
- Uzun süredir yavaş yavaş artan, günlük yaşamı ve iletişimi etkilemeye başlayan işitme güçlüğü.
Muayenede neler yapılır?
- Öykü: İşitme kaybının ne zaman ve nasıl başladığı, tek veya iki taraflı olması, gürültü maruziyeti, kullanılan ilaçlar ve ailede işitme kaybı olup olmadığı sorulur.
- Kulak muayenesi (otoskopi): Kulak yolu ve kulak zarı ışıklı bir aletle ya da mikroskopla incelenir; kir, enfeksiyon, sıvı veya delik varsa görülebilir.
- İşitme testi (odyometri): Sessiz bir kabinde farklı frekanslardaki sesler ve konuşma ile işitme düzeyi ölçülür; kaybın türü ve derecesi ortaya konur.
- Timpanometri: Kulak zarının hareketliliğini ve orta kulak basıncını ölçen kısa, ağrısız bir testtir; orta kulakta sıvıyı göstermede yararlıdır.
- Gerekirse görüntüleme: Tek taraflı veya iki kulak arasında belirgin fark gösteren sensörinöral kayıplarda, nadir nedenleri (örneğin işitme sinirinin iyi huylu tümörü olan vestibüler schwannom) dışlamak için manyetik rezonans (MR) görüntüleme istenebilir.
Tedavi seçenekleri
Tedavi, işitme kaybının nedenine ve türüne göre planlanır. Kesin tanı ve tedavi kararı muayene ve testler sonrasında verilir.
- Kulak kiri tıkacı: Kulak damlasıyla yumuşatma veya muayenede aspirasyon ya da uygun aletlerle temizleme.
- Nedene yönelik ilaç tedavisi: Kulak enfeksiyonlarında uygun ilaçlar; ani sensörinöral işitme kaybında doktorun değerlendirmesine göre ağızdan veya kulak zarının arkasına uygulanan kortizon tedavisi.
- Cerrahi tedavi: Kulak zarı delikleri, kronik orta kulak hastalığı, kolesteatom veya otoskleroz gibi durumlarda seçilmiş hastalarda ameliyat gündeme gelebilir; çocuklarda uzun süren orta kulak sıvısında kulak zarına havalandırma tüpü takılabilir.
- İşitme cihazları: Kalıcı işitme kaybında sesleri yükselterek ve netleştirerek iletişimi kolaylaştırır; normal işitmeyi geri getirmez ama yaşam kalitesine belirgin katkı sağlayabilir.
- İmplantlar: İşitme cihazından yeterli fayda görmeyen ileri veya çok ileri düzey sensörinöral kayıplarda koklear implant; bazı iletim tipi veya tek taraflı kayıplarda kemiğe tutturulan işitme implantları seçenek olabilir.
İşitmenizi korumak ve günlük yaşam
Gürültüye bağlı işitme kaybı büyük ölçüde önlenebilir. Dünya Sağlık Örgütü güvenli dinleme için şu önerileri verir:
- Kulaklık ve hoparlörlerde ses düzeyini cihazın en yüksek sesinin yaklaşık yüzde 60'ını geçmeyecek şekilde tutun.
- Gürültülü ortamlarda kulak tıkacı kullanın; ortam gürültüsünü azaltan, kulağa iyi oturan kulaklıklar sesi yükseltme ihtiyacını azaltır.
- Konser, kulüp gibi yerlerde hoparlörlerden uzak durun ve saatte yaklaşık 10 dakika sessiz bir yerde kulaklarınızı dinlendirin.
- Gürültülü bir işte çalışıyorsanız işyerinin sağladığı kulak koruyucuları düzenli kullanın ve periyodik işitme kontrollerinizi aksatmayın.
- Kulağa pamuklu çubuk veya başka bir cisim sokmayın.
Çocuklarda işitme kaybı
Erken fark edilen işitme kaybı, çocuğun konuşma ve dil gelişimini korumak için çok önemlidir. Türkiye dahil birçok ülkede yenidoğan işitme taraması rutin olarak yapılır; taramayı geçemeyen bebeklerin ileri testlerle değerlendirilmesi gerekir. Taramayı geçmiş olmak, sonradan gelişebilecek işitme kaybını dışlamaz.
- Seslere tepki vermeyen, ismine dönmeyen veya yaşıtlarına göre konuşması geciken çocuklar işitme açısından değerlendirilmelidir.
- Televizyona çok yaklaşan, sık sık "ne?" diye soran veya okulda dikkat sorunu yaşayan çocuklarda orta kulakta sıvı birikimi araştırılmalıdır.
- Ebeveynlerin işitme konusundaki endişesi tek başına değerlendirme için yeterli bir nedendir.
Sık sorulan sorular
Ani sensörinöral işitme kaybında tedavinin erken başlaması daha iyi sonuçlarla ilişkilendirilmektedir. Bazı hastalarda işitme kendiliğinden düzelse de bunu önceden bilmek mümkün değildir. Bu nedenle aynı gün, en geç birkaç gün içinde KBB muayenesi ve işitme testi yapılması önerilir.
Kulak kiri normalde kendiliğinden dışarı atılır ve çoğu zaman temizlemeye gerek yoktur. Pamuklu çubuk veya sivri cisimler kiri içeri itebilir ve kulak zarına zarar verebilir. Tıkanıklık hissi varsa, özellikle daha önce kulak zarı deliği veya kulak ameliyatı geçirdiyseniz, muayene olmanız daha güvenlidir.
Evet, gerekebilir. Bazı işitme kayıpları doğumdan sonra, örneğin orta kulakta sıvı birikimi, enfeksiyonlar veya kalıtsal nedenlerle ortaya çıkar. Seslere tepkisinde veya konuşma gelişiminde endişe duyuyorsanız çocuğunuzun işitmesinin yeniden değerlendirilmesini isteyin.
Kaynaklar
Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.