Boyunda kitle nedir?
Boyunda elle hissedilen ya da görülen her türlü şişliğe genel olarak boyun kitlesi denir. Boyunda çok sayıda lenf bezi (lenf nodu), tiroid bezi, tükürük bezleri, kaslar, damarlar ve sinirler bulunur; kitle bu yapıların herhangi birinden kaynaklanabilir.
Lenf bezleri vücudun savunma sisteminin parçasıdır. Soğuk algınlığı, bademcik iltihabı veya diş enfeksiyonu gibi durumlarda büyüyüp hassaslaşabilir, enfeksiyon geçtikçe birkaç hafta içinde küçülürler.
Yetişkinlerde ise durum farklıdır: Belirgin bir enfeksiyon olmadan ortaya çıkan ve geçmeyen bir boyun kitlesi, ağız, boğaz, gırtlak, tiroid veya deri kaynaklı bir kanserin ya da lenfomanın ilk işareti olabilir. Bu nedenle kılavuzlar, yetişkinde kalıcı boyun kitlesinin bir uzman tarafından sistemli biçimde değerlendirilmesini önerir.
Olası nedenler
- Enfeksiyon: Boğaz, kulak, diş veya deri enfeksiyonlarına bağlı reaktif lenf bezi büyümesi en sık nedendir; nadiren lenf bezi iltihaplanıp apse oluşturabilir.
- Tiroid hastalıkları: Tiroid nodülleri ve guatr boynun ön kısmında, yutkunurken hareket eden bir şişlik olarak fark edilebilir.
- Tükürük bezi hastalıkları: Kulak önündeki parotis bezinde veya çene altındaki submandibular bezde taş, iltihap ya da tümör kitleye yol açabilir.
- Doğuştan kistler: Tiroglossal kanal kisti ve brankiyal yarık kisti gibi kistler çoğu zaman çocukluk veya genç erişkinlikte, bazen bir enfeksiyon sonrası belirginleşir.
- Deri ve yağ dokusu kaynaklı kitleler: Yağ bezesi (lipom) ve deri kistleri genellikle yumuşak, yavaş büyüyen ve iyi huylu oluşumlardır.
- Lenfoma: Lenf sisteminin kanseri olan lenfoma, ağrısız ve büyüyen lenf bezleriyle, bazen ateş, gece terlemesi ve kilo kaybıyla birlikte ortaya çıkabilir.
- Kanserin lenf bezine yayılması (metastaz): Ağız, bademcik, dil kökü, gırtlak, tiroid veya deri kanserleri boyun lenf bezlerine yayılabilir. Özellikle HPV ile ilişkili orofarenks kanserlerinde ağrısız, bazen kistik bir boyun kitlesi ilk belirti olabilir; bu nedenle kistik görünen bir kitle de tanı netleşene kadar iyi huylu kabul edilmez.
Çocuklarda boyun kitlesi
Çocuklarda boyun kitlelerinin büyük çoğunluğu enfeksiyonlara bağlı reaktif lenf bezleridir ve kendiliğinden küçülür; 1 cm'den küçük, yumuşak ve hareketli lenf bezleri genellikle normal kabul edilir. Lenf bezi haftalarca ele gelmeye devam edebilir. Ancak sert, yapışık, hızla büyüyen, köprücük kemiği üzerinde yer alan ya da uzun süren ateş, gece terlemesi ve kilo kaybıyla birlikte olan bir kitlede çocuk mutlaka doktora götürülmelidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen / acil başvuru gerektiren durumlar
- Nefes almakta zorlanma, hırıltılı ya da sesli solunum varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
- Tükürüğünüzü bile yutamıyorsanız veya ağzınızı açmakta belirgin güçlük çekiyorsanız acil değerlendirme gerekir.
- Yüksek ateşle birlikte hızla büyüyen, kızaran, ısınan ve ağrıyan bir boyun şişliği apse belirtisi olabilir; aynı gün değerlendirilmelidir.
Birkaç gün–hafta içinde muayene önerilen durumlar
- Yetişkinde belirgin bir enfeksiyonla açıklanamayan ve yaklaşık 2 haftadan uzun süren ya da ne zamandır var olduğu bilinmeyen bir boyun kitlesi.
- Sert, çevre dokulara yapışık (hareket ettirilemeyen), 1,5 cm'den büyük veya üzerindeki deride yara olan bir kitle.
- Kitleye eşlik eden ses kısıklığı, yutma güçlüğü, aynı taraf kulakta ağrı, geçmeyen boğaz ağrısı, iyileşmeyen ağız yarası, burun tıkanıklığı veya burun kanaması.
- Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi veya uzun süren ateş.
- Sigara veya yoğun alkol kullanımı, 40 yaş üstü olmak ya da daha önce baş–boyun kanseri tedavisi görmüş olmak gibi risk faktörleri.
- Büyümeye devam eden veya köprücük kemiğinin hemen üzerinde yer alan bir şişlik.
Bu işaretler kanser olduğu anlamına gelmez; yalnızca kitlenin gecikmeden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Kesin tanı ve tedavi kararı muayene ve gerekli tetkiklerle verilir.
Muayenede neler olur, hangi tetkikler yapılır?
Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar: Kitlenin ne zamandır var olduğu, büyüyüp büyümediği, ağrı, ateş, ses ve yutma şikâyetleri, sigara–alkol kullanımı ve geçmiş hastalıklar sorulur. Ardından boyun, ağız içi, bademcikler ve deri dikkatle muayene edilir.
- Endoskopik muayene: Burundan geçirilen ince, esnek bir kamerayla (fleksibl endoskopi) dil kökü, yutak ve gırtlak birkaç dakika içinde, genellikle lokal uyuşturucu sprey eşliğinde incelenir.
- Ultrason: Kitlenin yapısını, boyutunu ve hangi dokudan kaynaklandığını gösteren, radyasyon içermeyen bir görüntülemedir.
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB): Genellikle ultrason eşliğinde ince bir iğneyle kitleden hücre örneği alınır. Kanser riski taşıyan ve tanısı belirsiz kitlelerde kılavuzlar ilk adım olarak açık (cerrahi) biyopsi yerine İİAB önerir; çünkü açık biyopsi, kanser olasılığında sonraki tedavi planını zorlaştırabilir.
- Kontrastlı boyun BT veya MR: Kanser riski artmış kabul edilen hastalarda kitlenin yayılımını ve olası kaynağını göstermek için kılavuzlarca önerilir.
- Ek tetkikler: Gerekirse kan testleri, tiroid testleri veya seçilmiş hastalarda PET-BT istenebilir. Tanı bu adımlarla konulamazsa, açık biyopsiden önce genel anestezi altında ağız, yutak ve gırtlağın ayrıntılı incelenmesi önerilebilir.
Antibiyotik her zaman gerekli mi?
Hayır. Kılavuzlar, bakteriyel enfeksiyon belirtisi (ateş, kızarıklık, hassasiyet, yakın zamanda geçirilmiş boğaz veya diş enfeksiyonu gibi) yoksa boyun kitlesi için rutin antibiyotik verilmemesini önerir. Antibiyotik verilse bile kitlenin gerçekten kaybolduğu kontrol muayenesiyle doğrulanmalıdır; antibiyotik kullanımı sonrası küçülen bir kitle de bazen tekrar değerlendirme gerektirebilir.
Tedavi
Tedavi tamamen kitlenin nedenine bağlıdır. Enfeksiyona bağlı lenf bezleri çoğu zaman tedavi gerektirmeden ya da altta yatan enfeksiyonun tedavisiyle geriler; apse gelişirse drenaj gerekebilir. Tiroid nodülleri, tükürük bezi kitleleri ve doğuştan kistler için izlem, ilaç veya cerrahi seçenekleri hastalığın özelliklerine göre değerlendirilir.
Kitle kanser kaynaklı çıkarsa tedavi planı; cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavilerini kapsayabilecek şekilde, genellikle multidisipliner bir tümör kurulunda kanserin türüne, yerine ve yaygınlığına göre belirlenir.
Evde dikkat edilecekler ve takip
- Kitleyi ilk ne zaman fark ettiğinizi, boyutunu ve eşlik eden şikâyetleri not edin; bu bilgiler muayenede çok yararlıdır.
- Kitleyi sık sık sıkmaktan, ovmaktan veya kendi başınıza iğne batırmaktan kaçının.
- Doktorunuz izlem önerdiyse, hangi değişikliklerde (büyüme, sertleşme, yeni şikâyetler) daha erken başvurmanız gerektiğini öğrenin ve kontrol randevusunu kaçırmayın.
- Sigara ve alkolü bırakmak, baş–boyun kanseri riskini azaltmanın en etkili yollarındandır.
Sık sorulan sorular
Kaynaklar
Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.