Bademcik iltihabı nedir?
Bademcikler (tonsiller), boğazın arka kısmında iki yanda bulunan ve bağışıklık sisteminin parçası olan dokulardır. Bademcik iltihabı (tonsillit) bu dokuların enfeksiyonla şişip kızarmasıdır. Çocuklarda çok sık görülür ve belirtiler genellikle 3–4 gün içinde gerilemeye başlar, bazen biraz daha uzun sürebilir.
Virüs mü, bakteri mi?
Boğaz enfeksiyonlarının çoğunun nedeni virüslerdir ve antibiyotik gerektirmeden kendiliğinden geçer. Bakteriyel nedenlerin en önemlisi A grubu streptokoktur ("strep boğaz"). Strep boğaz en sık 5–15 yaş arasında görülür; 3 yaşından küçük çocuklarda nadirdir. Boğaz ağrısı olan çocukların yaklaşık onda üçünde neden streptir.
- Öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı ve göz kızarıklığı daha çok viral bir enfeksiyonu düşündürür.
- Ani başlayan ateş, yutkunurken ağrı, bademciklerde beyaz lekeler ve boyunda şiş, hassas lenf bezleri strep olasılığını artırır; çocuklarda karın ağrısı, bulantı veya kusma da eşlik edebilir.
Belirtiler yol gösterici olsa da virüs ile bakteriyi yalnızca görünüme bakarak kesin ayırmak mümkün değildir; bu nedenle gerektiğinde test yapılır.
Belirtiler
- Boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü; küçük çocuklar bunu söyleyemeyip yemek yemeyi reddedebilir veya ağızlarından salya akabilir.
- Ateş, halsizlik ve baş ağrısı.
- Kırmızı, şiş bademcikler; bazen üzerinde beyaz veya sarı iltihap noktaları.
- Boyunda şiş ve ağrılı lenf bezleri, kulak ağrısı ve ağız kokusu.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen / acil
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa çocuğunuzu beklemeden acil servise götürün ya da 112'yi arayın:
- Nefes almada zorlanma veya nefes alırken hırıltılı, gürültülü ses.
- Tükürüğünü yutamama ve ağızdan sürekli salya akması.
- Boğuk, "ağzında sıcak patates varmış gibi" bir ses ya da konuşmada belirgin zorlanma.
- Ağzını açamama, boğazda veya boyunda hızla artan, özellikle tek taraflı şişlik — bademcik çevresi apsesi (peritonsiller apse) belirtisi olabilir.
- Sıvı alamama ve susuzluk belirtileri: çok az idrar yapma, gözyaşı olmadan ağlama, ağız kuruluğu, aşırı uyku hali.
Birkaç gün içinde
- Ağrı nedeniyle yemek ve içmek çok zorlaşmışsa ya da bademciklerde iltihaplı noktalar varsa aynı gün veya ertesi gün doktora başvurun.
- Belirtiler bir hafta içinde geçmemişse.
- Boğaz enfeksiyonları sık sık tekrarlıyorsa ya da çocuğunuz uykuda yüksek sesle horluyor, nefesi duraklıyorsa (planlı KBB muayenesi).
Muayene ve testler
Doktor boğazı, bademcikleri, boyundaki lenf bezlerini ve kulakları muayene eder. Strep şüphesi varsa boğazdan sürüntü alınarak hızlı strep testi yapılabilir veya kültüre gönderilebilir. Öksürük ve burun akıntısı gibi açıkça viral belirtileri olan çocuklarda test çoğu zaman gerekmez. Antibiyotik kararını mümkün olduğunca test sonucuna dayandırmak gereksiz ilaç kullanımını azaltır.
Tedavi ve evde bakım
Antibiyotik yalnızca gerektiğinde
Viral bademcik iltihabında antibiyotik işe yaramaz ve yan etkilere yol açabilir. Strep doğrulanmışsa doktor antibiyotik verir; bu, iyileşmeyi hızlandırabilir, bulaşmayı azaltır ve akut romatizmal ateş gibi nadir ama ciddi komplikasyonları önlemeye yardımcı olur. Çocuğunuz kendini iyi hissetse bile antibiyotiği doktorun önerdiği süre boyunca eksiksiz kullanın. Strep boğazı olan çocuk, ateşi düşene ve antibiyotiğe başladıktan sonra doktorun önerdiği süre geçene kadar okula veya kreşe gönderilmemelidir.
Evde bakım
- Bol sıvı verin; soğuk içecekler, dondurma, yoğurt ve muhallebi gibi yumuşak, serin yiyecekler yutmayı kolaylaştırır. Az ve sık içirmek iyi bir yöntemdir.
- Ağrı ve ateş için parasetamol veya ibuprofen kullanılabilir. Dozu çocuğun yaşına ve kilosuna göre, ilacın prospektüsüne uyarak ya da eczacınıza danışarak belirleyin.
- 16 yaşından küçük çocuklara aspirin vermeyin.
- Çocuğunuzun dinlenmesini sağlayın. Tuzlu ılık suyla gargara daha büyük çocuklarda rahatlatabilir; küçük çocuklar gargara yapmamalıdır.
Bademcik ameliyatı ne zaman düşünülür?
Bademcik ameliyatı (tonsillektomi) her boğaz enfeksiyonunda gerekmez. Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Akademisi Vakfı (AAO-HNSF) 2019 kılavuzuna göre, enfeksiyon sayısı aşağıdaki eşiklerin altında kalan çocuklarda yakın izlem (bekle-gör) önerilir. Ameliyat genellikle şu sıklıkta, doktor tarafından kayda geçirilmiş boğaz enfeksiyonlarında konuşulur:
- Son bir yılda 7 veya daha fazla.
- Son iki yılda yılda en az 5.
- Son üç yılda yılda en az 3.
- Uykuda solunum bozukluğu: Büyük bademciklere bağlı yüksek sesli horlama, nefes duraklamaları ve huzursuz uyku; gündüz dikkat ve davranış sorunlarına yol açabilir. Bazı çocuklarda karar öncesinde uyku testi (polisomnografi) istenir.
Tekrarlayan bademcik çevresi apsesi gibi başka durumlar da değerlendirmeye girer. Karar, çocuğun genel durumu, enfeksiyonların ağırlığı ve ailenin tercihleri birlikte ele alınarak muayene sonrasında verilir.
Bademcik ameliyatından sonra iyileşme
- Boğaz ağrısı genellikle 7–10 gün, bazen iki haftaya kadar sürer; ilk günlerden sonra bir süre artması beklenebilir. Kulak ağrısı da sık görülür.
- Ağrı kesicileri doktorun önerdiği şekilde, düzenli aralıklarla verin; ağrı kontrolü sıvı alımını kolaylaştırır. 12 yaşından küçük çocuklarda kodein içeren ilaçlar kullanılmaz.
- Bol sıvı içmek iyileşmenin en önemli parçasıdır. Ameliyat bölgesinde beyaz-sarımsı bir tabaka oluşması normaldir ve genellikle enfeksiyon anlamına gelmez.
- Çocuklar genellikle yaklaşık iki hafta okula gitmez; bu sürede yorucu sporlardan ve kalabalık ortamlardan uzak durmaları önerilir.
Ameliyat sonrası kanama acildir. Kanama ilk 24 saatte ya da daha sonra, en sık yaklaşık 5–10. günler arasında yara kabukları düşerken ortaya çıkabilir. Ağızdan veya burundan taze kan gelmesi, kan tükürme veya kusma ya da çocuğun sık sık yutkunması durumunda beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın. Çocuğu öne eğik oturtun, kanı yutmamasını sağlayın; kendiniz araç kullanmayın. Ateş, sıvı alamama veya kontrol edilemeyen ağrı varsa da cerrahınıza ulaşın.
Sık sorulan sorular
Kaynaklar
Bu sayfadaki genel bilgiler aşağıdaki kılavuz ve kurumsal kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Kişisel tanı ve tedavi kararı muayene ile verilir.